De meeste zeilboten die te zien zijn bij grote internationale zeilwedstrijden hebben één romp, maar af en toe verschijnen er ook catamarans en zelfs trimarans. Deze indeling van zeilboten op basis van de rompvorm is tegenwoordig ook de meest gangbare classificatie.
Eenrompszeilboten moeten over het algemeen zijn uitgerust met een zware kiel onder aan de romp of met een stabilisatieplaat aan de onderkant van het schip. Zo wordt de wind tijdens het varen tegengewerkt en wordt voorkomen dat de romp omslaat.
Een catamaran is een zeilboot met twee rompen die horizontaal met elkaar zijn verbonden. Vergeleken met een eenrompszeilboot met hetzelfde tonnage is een catamaran aanzienlijk breder, waardoor het schip meer dekruimte heeft. Dit type schip is oorspronkelijk niet alleen ontworpen om meer ruimte te bieden, maar vooral om de stabiliteit en de weerstand tegen wind en golven te vergroten. Doordat een catamaran veel breder is dan een eenrompszeilboot, is hij ook aanzienlijk stabieler en kan hij grotere wind- en golfkrachten weerstaan. Een nog groter voordeel van een catamaran is de snelheid: onder dezelfde omstandigheden is die aanzienlijk hoger dan bij een eenrompszeilboot. Volgens de principes van de vloeistofdynamica wordt de oorspronkelijke enkele romp bij een catamaran opgesplitst in twee rompen. Daardoor kan de dwarsdoorsnede van elke romp relatief slanker zijn, wat de weerstand van het water op de romp effectief vermindert. Bovendien heeft een catamaran geen contragewicht in de kiel nodig en is de hele romp lichter dan die van een eenrompszeilboot, die voor de stabiliteit een stabilisatieplaat of een verzwaarde kiel nodig heeft. Ook is het duidelijk dat het grotere schip door de grotere breedte meer dekruimte heeft. Daardoor kan ook het zeiloppervlak van een catamaran in verschillende mate worden vergroot. De zeilen zijn de belangrijkste bron van voortstuwing, en dat is ook een van de belangrijkste factoren achter het snelheidsvoordeel van catamarans.
Het ontwerp van de trimaran combineert de kenmerken van een eenrompszeilboot en een catamaran. De hoofdromp vormt de basis, met aan weerszijden een kleinere romp. Dankzij deze constructie heeft het zeilschip een groter dekoppervlak. Doordat de romp breder is, is een trimaran zeker stabieler dan een smalle eenrompszeilboot en een catamaran. Maar juist doordat de breedte aanzienlijk is toegenomen, liggen de werkgebieden op het dek verder uit elkaar. Daardoor is een trimaran moeilijker te manoeuvreren dan een eenrompszeilboot of een catamaran.
Toch is bij de Fastnet Yacht Race, die bekendstaat om de uitdagende, barre omstandigheden, de Sail Di Global Challenge, waarin alles draait om sportieve prestaties, de America’s Cup, die elke vier jaar wereldwijd de zeilliefhebbers in vuur en vlam zet, en de Olympische zeilwedstrijden, waarin sportiviteit centraal staat, de hoofdrol steeds weggelegd voor een eenrompszeilboot.
Waarom spelen eenrompszeilboten, die qua stabiliteit en snelheid niet uitblinken, na de komst van catamarans en zelfs multrompszeilboten nog steeds de hoofdrol in zeilwedstrijden? Dat komt doordat eenrompszeilboten, en vooral zware exemplaren, onder uiteenlopende omstandigheden op zee aan stabiliteit kunnen inboeten. Dan is de hechte samenwerking van de hele bemanning nodig. In zekere zin vragen eenrompszeilboten meer van de stuurvaardigheid en de teamgeest van de hele bemanning dan multrompszeilboten. En voor toeschouwers bieden wedstrijden met eenrompszeilboten ook een sterkere visuele beleving.
Natuurlijk worden niet alle zeilwedstrijden uitsluitend met eenrompszeilboten gevaren, en niet alle zeilers hebben een bijzondere voorkeur voor eenrompszeilboten. De drang naar nieuwe ervaringen en avontuur is een lang gekoesterde wens van deze waaghalzen. Zelf een relatief complexe multrompszeilboot besturen en zo de grenzen verleggen, kan voor hen dan ook een grotere voldoening geven.
Zeilen speelt tegenwoordig natuurlijk niet alleen een rol in de wedstrijdsport. Steeds meer mensen die houden van avontuur op het water nemen geen genoegen meer met alleen de rol van zeilliefhebber. Ze hijsen zelf de zeilen en storten zich met amateurervaring en professionele passie op het zeilen, om te genieten van de rust en het comfort van een tocht. Dat verklaart de opkomst van het recreatief zeilen.
