salma omurgalı yelkenli ve sabit salma yelkenli
Omurgalı tekne, ağır yelkenli tekne olarak da bilinir ve genellikle balast omurgalı yelkenli tekneleri ifade eder. Omurgalı yelkenlinin omurgasının orta kısmının altında sabit ve dışarı çıkıntı yapan demir bir dümen ya da kurşunla doldurulmuş su altı bir salma bulunur. Teknenin uzunluğu 6.50~22m arasındadır. Denge kabiliyeti iyidir ve yalnızca derin sularda seyredebilir.
Omurgalı yelkenliler yarış ve gezi tekneleri olmak üzere iki kategoriye ayrılır. İlkinde hız ön plandayken ikincisinde güvenlik ve konfor önemlidir. Kontrol donanımının yanı sıra mutfak, tuvalet ve kamaralar gibi daha geniş alanlar bulunur. Bu tekneler, gezi amaçlı uzun mesafeli seyirlerde ya da yarış ve seyir özelliklerini bir arada sunan çok amaçlı gemiler olarak kullanılır.
Sabit salmalı yelkenlinin orta bölümünde yukarı ve aşağı hareket edebilen bir denge salması bulunur. Teknenin uzunluğu 6 m’den azdır; hafif ve çeviktir, sığ sularda seyredebilir.
Günümüzde küçük yelkenli teknelerin büyük çoğunluğu sabit salmalı teknelerdir.
dikey ve yatay yelkenler
Yelkenin temel işlevi rüzgârı yakalayarak tekneyi suda ilerletmektir. Yelkenler genellikle büyük ve dayanıklı kumaşlardan yapılır. Büyük yelkenli gemilerin ana yelkeni bazen birkaç kumaş parçasından oluşur. Yelkenin şekline ve akışkanlar dinamiği ilkelerine bağlı olarak yelkenler dikey ve yatay olmak üzere ikiye ayrılır.
Ön yelken (flok), ileri geri çevrilebilen bir yelkendir. Kullanımı kolaydır ve hem rüzgârı arkadan hem de karşıdan alırken kullanılabilir. Dikey yelken rüzgâr yönünden daha az etkilenir ve rüzgâr arkadan eserken yatay yelken kadar verimli değildir. Buna karşılık rüzgâra karşı seyir kabiliyeti yüksektir ve okyanus seyrine uygun değildir. Bu nedenle çoğunlukla küçük teknelerde ve acemi yelkencilerin teknelerinde kullanılır.
Bu tür yelkenler kanat gibidir. Rüzgâr arkadan ya da karşıdan eserken, rüzgâra göre açı doğru ayarlandığı sürece yelken ileri itiş gücü sağlar. Dikey yelkenin hızı oldukça iyidir; ancak rüzgâr arkadan estiğinde hızı yatay yelkeninkini kesinlikle aşamaz. Burada sözü edilen “arkadan rüzgâr”, rüzgâr yönü ile yelken doğrultusu arasındaki açının 90° olduğu mutlak anlamda rüzgârı ifade etmez. Rüzgâr yönü ile yelkenin rüzgârı karşılayan yüzeyi geniş açı oluşturmadığı sürece bu durum arkadan rüzgâr olarak kabul edilebilir.
Yatay yelken (kare yelken) temelde sabit bir yelkendir. Rüzgâr arkadan eserken açıldığında, dikey yelkenden daha iyi sonuç verir. Rüzgâra karşı seyirde indirildiğinde ise insan gücüyle veya başka bir güç kaynağıyla hareket ettirilir; bu nedenle rüzgâra karşı dikey yelkenden daha az verimlidir. Çoğunlukla büyük gemilerde kullanılır. Şekil 25’te yatay yelken kullanan büyük bir yelkenli gemi gösterilmiştir.
Yatay yelkenler açık denizlere, dikey yelkenler ise kısa süreli seyirlere uygundur. Genel olarak kısa mesafeli seyirlerde balon yelken, uzun mesafeli seyirlerde ise dört köşeli yelkenler sıkça kullanılır. Uzun yolculuklarda rüzgâr genellikle kuvvetli olduğundan anlık hızlanma avantaj sağlar. Kısa yolculuklarda ise rüzgârın arkadan esmesi çok daha nadirdir; flokla hız artırılabilir. Büyük okyanus gemilerinde genellikle bu iki yelken türü birlikte kullanılır; böylece yelkenli tekne hem rüzgâr arkadan eserken hem de rüzgâra karşı seyirde en yüksek hıza ulaşabilir.
