Τα περισσότερα ιστιοπλοϊκά που συμμετέχουν σε μεγάλους διεθνείς ιστιοπλοϊκούς αγώνες έχουν μία γάστρα, αν και κατά καιρούς εμφανίζονται και καταμαράν, ακόμη και τριμαράν. Η ταξινόμηση των ιστιοπλοϊκών με βάση τη δομή της γάστρας αποτελεί και σήμερα το κυρίαρχο πρότυπο κατηγοριοποίησής τους.
Γενικά, τα μονόγαστρα ιστιοπλοϊκά πρέπει να διαθέτουν βαρύτερη καρίνα κάτω από την ίσαλο γραμμή ή να έχουν τοποθετημένη στο κάτω μέρος του σκάφους μια σταθεροποιητική πλάκα. Σκοπός είναι να αντισταθμίζεται η δύναμη του ανέμου κατά την πλεύση και να αποτρέπεται η ανατροπή του σκάφους.
Το καταμαράν είναι ιστιοπλοϊκό με δύο γάστρες συνδεδεμένες οριζόντια. Σε σύγκριση με ένα μονόγαστρο ίδιου εκτοπίσματος, το καταμαράν έχει μεγαλύτερο συνολικό πλάτος και, συνεπώς, μεγαλύτερη επιφάνεια καταστρώματος. Αρχικά, αυτού του τύπου τα σκάφη δημιουργήθηκαν όχι μόνο για να προσφέρουν περισσότερο χώρο, αλλά κυρίως για να ενισχύσουν τη σταθερότητα και την αντοχή στον άνεμο και τα κύματα. Καθώς το πλάτος ενός καταμαράν είναι πολύ μεγαλύτερο από εκείνο ενός μονόγαστρου, η σταθερότητά του είναι αισθητά καλύτερη και μπορεί να αντέξει ισχυρότερους ανέμους και μεγαλύτερα κύματα. Ένα ακόμη σημαντικό πλεονέκτημα του καταμαράν είναι η ταχύτητά του, η οποία υπερτερεί σαφώς εκείνης ενός μονόγαστρου υπό τις ίδιες συνθήκες. Σύμφωνα με τις αρχές της ρευστοδυναμικής, το καταμαράν χωρίζει τη μία γάστρα σε δύο, επιτρέποντας σε καθεμία να έχει σχετικά λεπτότερη διατομή και μειώνοντας έτσι αποτελεσματικά την αντίσταση του νερού. Επιπλέον, η καρίνα ενός καταμαράν δεν χρειάζεται αντίβαρα και το σκάφος είναι ελαφρύτερο από ένα μονόγαστρο που χρειάζεται σταθεροποιητική πλάκα ή έρμα στην καρίνα για να διατηρεί την ευστάθειά του. Είναι επίσης προφανές ότι, καθώς αυξάνεται το πλάτος του καταμαράν, μεγαλώνει και η επιφάνεια του καταστρώματος, επιτρέποντας την αντίστοιχη αύξηση της επιφάνειας των πανιών. Τα πανιά είναι η κύρια πηγή πρόωσης και ένας από τους βασικούς παράγοντες που χαρίζουν στα καταμαράν το πλεονέκτημα της ταχύτητας.
Ο σχεδιασμός του τριμαράν συνδυάζει τα χαρακτηριστικά του μονόγαστρου και του καταμαράν. Έχει μία κύρια γάστρα και από μία μικρότερη γάστρα προσαρμοσμένη σε κάθε πλευρά της. Αυτή η διάταξη προσφέρει στο ιστιοπλοϊκό μεγαλύτερη επιφάνεια καταστρώματος. Χάρη στο μεγαλύτερο πλάτος του, το τριμαράν είναι σαφώς πιο σταθερό από ένα στενό μονόγαστρο, αλλά και από ένα καταμαράν. Ωστόσο, ακριβώς επειδή το πλάτος του έχει αυξηθεί σημαντικά, μεγαλώνει η απόσταση μεταξύ των χώρων εργασίας στο κατάστρωμα, με αποτέλεσμα ο χειρισμός ενός τριμαράν να είναι δυσκολότερος από εκείνον ενός μονόγαστρου ή καταμαράν.
Κι όμως, είτε πρόκειται για τον αγώνα Fastnet Yacht Race, γνωστό για την πρόκληση των σκληρών φυσικών συνθηκών, είτε για το Sail Di Global Challenge, που επιδιώκει να ξεπεράσει κάθε όριο, είτε για το America’s Cup, που κάθε τέσσερα χρόνια ξεσηκώνει τους φίλους της ιστιοπλοΐας σε όλο τον κόσμο, αλλά και για τους Ολυμπιακούς ιστιοπλοϊκούς αγώνες, όπου κυριαρχεί το αθλητικό πνεύμα, πρωταγωνιστής φαίνεται να είναι πάντα το μονόγαστρο.
Γιατί, ακόμη και μετά την εμφάνιση των καταμαράν και των πολυγάστρων, τα μονόγαστρα, που δεν υπερέχουν ούτε σε σταθερότητα ούτε σε ταχύτητα, εξακολουθούν να πρωταγωνιστούν στους ιστιοπλοϊκούς αγώνες; Οι λόγοι είναι πολλοί. Όταν αντιμετωπίζουν διαφορετικές θαλάσσιες συνθήκες, τα μονόγαστρα ιστιοπλοϊκά, και ιδιαίτερα τα βαριά μονόγαστρα, υστερούν σε σταθερότητα. Τότε χρειάζεται η αρμονική συνεργασία όλου του πληρώματος. Με μια έννοια, τα μονόγαστρα απαιτούν πιο ολοκληρωμένες δεξιότητες χειρισμού και μεγαλύτερο πνεύμα συνεργασίας από ό,τι τα πολυγάστρα. Επιπλέον, οι θεατές που παρακολουθούν αγώνες με μονόγαστρα μπορούν να απολαύσουν μια πιο έντονη οπτική εμπειρία.
Βέβαια, δεν περιορίζονται όλοι οι ιστιοπλοϊκοί αγώνες στα μονόγαστρα, ούτε προτιμούν όλοι οι ιστιοπλόοι αποκλειστικά αυτόν τον τύπο σκάφους. Η αναζήτηση του καινούριου και το περιπετειώδες πνεύμα είναι διαχρονική επιθυμία αυτών των τολμηρών ανθρώπων. Έτσι, το να χειρίζονται με τις δικές τους δυνάμεις ένα σχετικά σύνθετο πολυκάρινο ιστιοπλοϊκό και να δοκιμάζουν τα όριά τους μπορεί να τους προσφέρει ακόμη μεγαλύτερη αίσθηση επιτυχίας.
Σήμερα, βέβαια, η ιστιοπλοΐα δεν περιορίζεται στον χώρο του αγωνιστικού αθλητισμού. Όλο και περισσότεροι άνθρωποι που αναζητούν περιπέτειες στο νερό δεν αρκούνται πια στον ρόλο του φίλου της ιστιοπλοΐας. Σηκώνουν οι ίδιοι πανιά και, με ερασιτεχνική ιδιότητα αλλά επαγγελματικό πάθος, αφοσιώνονται στην ιστιοπλοΐα και απολαμβάνουν τη γαλήνη και την άνεση της κρουαζιέρας. Αυτός είναι ο λόγος που γνωρίζει άνθηση η ιστιοπλοΐα αναψυχής.
